Lý Thương Ẩn có nhiều bài thơ tình hay,và rất lạ trong quản điểm đương thời. Thơ Đường đều là “ý tại ngôn ngoại”, tức là lời ẩn trong nghĩa, mà ý ở ngoài lời. Ngắn gọn, súc tích, đầy hàm ý.

Điêu hoa lung_Đổng Trinh.

Nhớ mấy lúc ghi chép bài trong tiết văn, cô giáo lớp Shi không bao giờ dừng lại hay ghi bài lên bảng cho học sinh chép cả, chỉ ngồi giảng, học trò ở dưới nhớ được cái gì thì ghi cái đó. Thành ra mỗi lần tới giờ văn là Shi lại cắm cúi ngồi ghi ghi chép chép cho đến hết giờ mới ngẩng đầu lên, nhìn lại vở mới thấy, có khi bài thơ thì chỉ có 4 câu mà trong vở ý những 4 trang…!!! Shi không thích đọc “Truyện Kiều” hay thơ cổ Trung Quốc cũng là vì vậy. Nhiều khi không có người giảng Shi sẽ hiểu sai hoặc không hiểu rõ câu thơ nó muốn nói cái gì và nghệ thuật tài tình ra sao.

***10/8/2020: Cho đến bây giờ vẫn chưa đọc hết Tam quốc cũng là vì vậy.***

Nói như vậy không có nghĩa là Shi không thích văn học Trung Quốc. Bằng chứng là hôm nay cặm cụi post bài thơ này đây. Trở lại vấn đề, giống như bạn Lộ Tiểu Giai ở Lộ Tiểu Giai’s Blog nói, “Thứ tình cảm luyến ái nam nữ dẫu có được nhắc đến trong thơ cổ, cũng rất mơ hồ, hay có thể nói, sâu sắc đậm đà mà kín đáo che đậy, chan chứa dạt dào mà bẽn lẽn ôn nhu. Riêng với Lý Thương Ẩn lại khác. Thi phong của ông thanh nhã, mỹ lệ, ý tứ sâu xa mà diễm tình hết mực.” Cũng vì vậy mà, Lí Bạch, Bạch Cư Dị và Lý Thương Ẩn là những nhà thơ Đường mà Shi yêu nhất.

***10/8/2020: Phát hiện Lộ Tiêu Giai’s Blog đã không cánh mà bay. Cảnh cũ, người xưa đâu…?***

Thật ra thì Shi đã từng giới thiệu nhà thơ này và một tác phẩm khác của ông, “Vô đề_Tương kiến thì nan biệt diệc nan”. Hôm nay lại là một bài khác. Hay vô cùng.

Cầm sắt

Lý Thương Ẩn

Nguyên tác:

錦瑟

錦瑟無端五十弦，
一弦一柱思華年。
莊生曉夢迷蝴蝶，
望帝春心託杜鵑。
滄海月明珠有淚，
藍田日暖玉生煙。
此情可待成追憶，
只是當時已惘然。

Phiên âm:

Cẩm sắt

Cầm sắt vô đoan ngũ thập huyền
Nhất huyền nhất trụ tứ hoa niên
Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp
Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên
Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ
Lam điền nhật noãn ngọc sinh yên
Thử tình khả đãi thành truy ức
Chỉ thị đương thời dĩ võng nhiên.

Dịch nghĩa:

Đàn gấm

Đàn gấm chẳng vì cớ chi mà có năm mươi dây
Mỗi dây mỗi trụ đều gợi nhớ đến thời tuổi trẻ
Trang Chu buổi sáng nằm mộng thành bươm bướm
Lòng xuân của vua Thục đế gửi vào chim Đỗ Quyên
Trăng chiếu sáng trên mặt biển xanh, châu rơi lệ
Ánh nắng ấm áp chiếu vào hạt ngọc Lam Điền sinh ra khói
Tình này đã sớm trở thành nỗi nhớ nhung về dĩ vãng
Cho đến bây giờ chỉ còn lại nỗi đau thương.

(Trích Lộ Tiểu Giai’s Blog)

Dịch thơ:

Đàn gấm gồm năm chục sợi liền,
Mỗi dây mỗi trụ nhớ hoa niên.
Trang Sinh mộng sớm ngờ thân bướm,
Vọng đế lòng xuân gửi tiếng quyên.
Trăng sáng lệ đàn châu Đại Hải,
Nắng xông ngọc bốc khói Lam Điền.
Tình xưa hãy để thành lưu niệm,
Một thủa yêu đương luống hão huyền!

(Lê Nguyễn Lưu)

Chú thích:

Trang sinh: Tức Trang tử, tên là Chu. Trang Chu nằm mơ thấy hóa thành bướm bay khắp nơi. Khi tỉnh mộng, bàng hoàng tự hỏi, không biết cơn bướm là giấc mơ của mình, hay mình là giấc mơ của con bướm.

Lam Điền: tên núi, ở huyện Lam Điền, tỉnh Thiểm Tây, nơi có nhiều ngọc đẹp.

Cẩm sắt: Theo truyền thuyết cây đàn đầu tiên 50 dây do thần linh chế tác, giao cho nữ thần Tố Nữ giữ và dạy người biết đàn. Từ đó sinh ra thể tài “tranh Tố Nữ” vẽ các nữ diễn viên, nhạc công. Cũng có chú thích “cẩm sắt” là cây đàn phủ gấm.

Vọng đế: Vua nước Thục thời cổ đại, theo truyền thuyết nhường ngôi cho viên tướng Miết Linh sau mất luôn cả vợ, khi chết hoá thành con chim (đỗ quyên, đỗ vũ, tử qui, chim cuốc) kêu “quốc quốc” tiếc rẻ ngai vàng.

Nhắc lại các bạn chú ý: Bài thơ này tên là “CẨM sắt” chứ không phải “CẦM sắt” (lúc đầu Shi cũng nhầm đấy). Khác với “cẩm sắt” là đàn gấm, “cầm sắt” là chỉ đàn cầm và đàn sắt.

Đàn Sắt

Bài thơ này đã được Diễn Đàn Kiến Thức phân tích vô cùng tỉ mỉ nên Shi sẽ không nghị luận tiếp làm gì.

Update 10/8/2020: Link cũ của Diễn đàn kiến thức đã mất, xin tạm dẫn link này để giải thích về các điển cố, điển tích trong bài thơ, đồng thời giải thích cho vấn đề liên quan đến Truyện Kiều – Nguyễn Du ở dưới.

Mà cũng có ý kiến bảo Nguyễn Du từng mượn bài “Cẩm sắt” này vào “Truyện Kiều” của mình, bản thân Shi cũng chưa nghiên cứu nên không biết. Chỉ biết, bài thơ này hay và nổi tiếng đến nỗi còn có cả bản dịch tiếng Anh nữa…! Shi thì lại đến với bài thơ này từ một tác phẩm khác (rắc rối nhỉ?). Là lúc đoạn đến một nửa truyện “Tiểu Thái hậu, ngoan ngoãn cho trẫm yêu”, đến đoạn nữ chính quyết định “tử biệt” với nam chính, đọc một câu thơ cho lời vĩnh cách, chính là câu cuối bài thơ trên:

“Tình xưa thôi để thành hoài niệm,
Một thuở yêu đương đã hão huyền…”

Giữa không khí đau thương ấy, nàng cất tiếng, “…rất có ý tứ thơ, phải không?”

[Update 25/10/2022: Mới tìm được chiếc vid chú tiểu và lão hoà thượng nè.]